RỐI LOẠN NHÂN CÁCH LỆ THUỘC (DEPENDENT)
- Chủ nhật - 13/11/2022 09:18
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Rối loạn nhân cách lệ thuộc (dependent personality disorder)
J.B. Lê Ngọc Dũng
1. Bệnh lý
Nét đặc trưng của người rối loạn nhân cách lệ thuộc hay phụ thuộc (dependent personality disorder) là có một nhu cầu quá mức để được chăm sóc, khiến cá nhân thường phục tùng và đeo bám và có những lo sợ bị tách biệt. Rối loạn này bắt đầu từ đầu tuổi trưởng thành sớm và có mặt trong một loạt các ngữ cảnh, như được chỉ ra bởi năm (hoặc hơn) các điểm sau:[1]1) Khó khăn tự đưa ra quyết định hàng ngày
Họ cảm thấy khó khăn khi quyết định trong cuộc sống thường ngày nếu không có rất nhiều những lời khuyên hay bảo đảm từ người khác.
2) Có nhu cầu người khác chịu trách nhiệm đối với hầu hết các lãnh vực chính của cuộc sống mình
Tuy đã là người lớn rồi, họ vẫn thường phụ thuộc vào cha mẹ hoặc người bạn đời để quyết định về nhiều mặt cuộc sống. Thanh thiếu niên mắc chứng rối loạn này có thể cho phép cha mẹ quyết định họ nên mặc gì, nên liên kết với ai, họ nên dành thời gian rảnh như thế nào và nên học trường hay đại học nào.
3) Gặp khó khăn trong việc bày tỏ sự bất đồng với người khác
Bởi vì sợ mất sự ủng hộ hay chuẩn nhận, họ thường gặp khó khăn bày tỏ bất đồng với các cá nhân khác, đặc biệt là những người mà họ phụ thuộc.
4) Gặp khó khăn khi bắt đầu các dự án hoặc tự làm mọi thứ
Do thiếu tự tin vào khả năng phán đoán, cho mình có thể sai.
5) Cố gắng hết sức để có được nuôi dưỡng và hỗ trợ từ những người khác
Họ cố gắng, thậm chí đến mức tự nguyện làm những điều họ khó chịu để được chăm sóc.
6) Cảm thấy khó chịu hoặc bất lực khi ở một mình
Họ cảm thấy lo sợ vì không tin vào khả năng chăm sóc cho bản thân mình. Họ có thể cam chịu những mắng chửi, những lạm dụng thể chất, tình dục... vì sợ không có người chăm sóc.
7) Khẩn trương tìm kiếm một mối quan hệ mới khi cái cũ chấm dứt
Khi một mối quan hệ bị chấm dứt, (ví dụ, một cuộc chia tay với người yêu; cái chết của một người chăm sóc), họ khẩn trương tìm kiếm một mối quan hệ khác để được chăm sóc và hỗ trợ.
8) Rất sợ bị bỏ lại để tự chăm sóc bản thân
Họ gắn liền với cá nhân khác một cách nhanh chóng và bừa bãi do sợ tự phải chăm sóc bản thân một cách quá mức và không thực tế.
2. Hổ trợ chẩn đoán
Cá nhân có rối loạn nhân cách lệ thuộc thường được đặc trưng:[2]
- Bởi sự bi quan và thiếu tự tin, có xu hướng coi thường khả năng và tài sản của họ, và thường xuyên có thể giới thiệu cho họ bản thân là "ngu ngốc".
- Họ lấy những lời chỉ trích và không tán thành làm bằng chứng cho sự vô dụng của họ và mất niềm tin vào chính họ.
- Họ có thể tìm kiếm sự bảo vệ quá mức và sự thống trị từ những người khác.
- Khi cần có sáng kiến độc lập họ có thể suy giảm hoạt động. Họ lo lắng khi phải đối mặt với các quyết định nên thường tránh đảm nhận các vị trí có trách nhiệm.
- Các mối quan hệ có xu hướng giới hạn ở một vài người mà cá nhân đó phụ thuộc.
- Có thể tăng nguy cơ rối loạn trầm cảm, rối loạn lo âu và rối loạn điều chỉnh (adjustment disorder).
- Rối loạn nhân cách phụ thuộc thường xảy ra đồng thời với các rối loạn nhân cách khác, đặc biệt là rối loạn nhân cách ranh giới, tránh né và mô bệnh học (histrionic personality disorder).
- Bệnh mãn tính về thể chất hoặc rối loạn lo âu ly thân ở thời thơ ấu hoặc thanh thiếu niên có thể là nguyên nhân dẫn đến sự phát triển của rối loạn nhân cách lệ thuộc.
Tỷ lệ
Theo số liệu của National Epidemiologic Survey on Alcohol and Related Conditions vào năm 2001-2002 thì có khoảng 0.49% dân số bị rối loạn nhân cách lệ thuộc; hoặc có khoảng 0.6% theo số liệu của Part II of the National Comorbidity Survey Replication.[3]
2. Vụ án về rối loạn nhân cách lệ thuộc (dependent )
Vụ án được xử tại Tòa Án Tổng Giáo phận Hartford (1978), Hoa Kỳ. Tòa đã xác nhận hôn nhân vô hiệu do bị đơn, anh Hugh Partridge bị rối loạn nhân cách lệ thuộc (dependent personality disorder).[4]
Cô Stella Willet và anh Hugh Partridge, cả hai đều theo đạo Công giáo, đã kết hôn vào ngày 12 tháng 6 năm 1952, lúc đó Stella mười chín tuổi và Hugh hai mươi lăm tuổi.
Cặp đôi sống với nhau khoảng mười một năm và có hai con nhưng mối quan hệ giữa Stella và Hugh luôn là mối quan hệ mẹ con nhiều hơn là vợ chồng. Cuối cùng họ ly thân vào năm 1963 và ly hôn năm 1964.
Trong phần luận chứng của bản án, các thẩm phán đã nhận thấy những sự kiện như sau:
- Anh Hugh Partridge sống với mẹ mình kể từ khi chia tay với vợ là Stella, mười sáu năm trước và đã không tái hôn. Cũng sau khi ly hôn, anh gặp khó khăn lớn với việc làm và mất một số công việc, chủ yếu là do nghiện rượu, được mô tả như một "kẻ ăn mày".
- Cha mẹ của Hugh Partridge đã ly dị khi anh còn rất nhỏ. Hugh là một đứa con duy nhất và sau đó anh được nuôi dưỡng và chiều chuộng quá mức bởi người mẹ của mình.
- Ngay cả sau khi Hugh đã trưởng thành, mẹ vẫn đưa ra mọi quyết định cho anh và tiếp tục cho anh mọi thứ anh muốn. Tất cả những điều này đã phát triển ở Hugh một sự phụ thuộc vào phụ nữ và một thái độ đặc biệt đối với chức năng của phụ nữ trong cuộc sống của anh ta.
Có lẽ vì người mẹ quá lo lắng về việc Hugh bị bắt cóc trên đường đến hoặc từ trường, Hugh đã rời trường học sau lớp bảy và vì vậy không bao giờ chuẩn bị cho bất cứ điều gì cho tính chất của người đàn ông.
- Stella và Hugh gặp nhau vào năm 1949 và cô ta đã bị anh thu hút bởi ngoại hình. Sau đó, Hugh đã uống rất nhiều và đánh bạc và khá thường xuyên trễ hẹn hoặc bỏ hẹn. Ba lần trong cuộc tán tỉnh Stella đã chia tay với Hugh vì cách cư xử của anh ta nhưng họ lại quay lại với nhau.
- Ngay cả trong thời gian tán tỉnh, mối quan hệ mẹ con đã xuất hiện, với việc Stella tha thứ cho hành vi trẻ con của Hugh và chăm sóc anh ta.
- Sau khi kết hôn, Hugh chỉ muốn đi săn hoặc câu cá hoặc chơi bài, trong khi Stella dọn dẹp nhà cửa và nấu ăn cho anh ta. Stella đã chăm sóc Hugh, thậm chí còn mặc quần áo cho anh ta. Cô cũng đưa ra mệnh lệnh và Hugh nghiêm túc tuân theo. Khi cô bảo anh cắt cỏ, anh cắt cỏ.
- Mặc dù Hugh đã có việc làm đều đặn trong suốt cuộc hôn nhân, anh ta không bao giờ kiếm được nhiều tiền. Sau đó họ không có nhiều tiền nhưng Hugh vẫn tiếp tục đánh bạc khá nặng nề trong suốt cuộc hôn nhân.
- Hugh là người nhút nhát, thu mình, ủ rũ và phụ thuộc. Bạn bè của anh ấy, một nhân chứng cho biết, anh ấy không thích giao tiếp xã hội và đôi khi thậm chí sẽ bỏ đi khi có khách đến.
- Hugh là một người bình lặng, không bạo lực và là một người chồng "chung thủy", theo nghĩa tối giản của từ đó. Nhưng đồng thời anh không bao giờ trở thành một người chồng thực sự với Stella. Anh không coi cô như một đối tác trong hôn nhân. Anh ta xem tivi hoặc đi đánh bạc và uống rượu (Stella thường đi tìm anh ta ở câu lạc bộ địa phương của Ý). Anh ấy đã đi nghỉ trong mùa săn bắn và tìm cách tự cắt đứt khỏi gia đình theo sở thích và trong mọi việc anh ấy làm.
- Anh ta từ chối đi bất cứ nơi nào với Stella, vì vậy cuối cùng cô ấy đã đi chơi bowling với một số bạn gái. Vào một buổi tối như vậy, cô đã gặp một người đàn ông mà cô trở nên thân thiện và người mà cô thấy khá thường xuyên, mặc dù không có liên quan đến tình dục. Một đêm nọ, cô nói với Hugh về tình bạn của mình và ngày hôm sau Hugh đã bỏ đi và không bao giờ quay trở lại.
Bác sĩ Walter Taube, đã chẩn đoán Hugh mắc chứng rối loạn nhân cách phụ thuộc nghiêm trọng. Theo Doctor Taube, Hugh không phải là cho một người vợ mà là một ai đó để làm mẹ anh ấy. Nói rõ hơn, vào thời điểm kết hôn, Hugh không đủ khả năng để đảm nhận các nghĩa vụ thiết yếu của hôn nhân, cụ thể là không biết rằng mình đang tìm mẹ chứ không phải là vợ. Anh ta ít hiểu biết về nhu cầu làm vợ của Stella và anh ta không có khả năng quan tâm đến một người vợ.